به گزارش خبرنگار فارس مراسم چهره‌گشايي كتاب «شجرةالملوك» عصر روز دوشنبه 27 آبان در مركز پژوهشي ميراث مكتوب برگزار شد.
در اين مراسم اكبر ايراني رئيس موسسه پژوهشي ميراث مكتوب گفت: قرار بود اين كتاب ماه‌ها پيش رونمايي شود و آن هم در سيستان كه علي‌رغم قول‌ها و هماهنگي‌ها اخيرا به اين نتيجه رسانده شديم كه بهتر است در همين‌جا برنامه رونمايي و نقد و بررسي را داشته باشيم و البته چون ماه‌ها از چاپ كتاب مي‌گذرد كلمه رونمايي معنا ندارد.
وي درباره عدم حضور محمد ابراهيم باستاني پاريزي در اين نشست عنوان كرد: كه قرار بود خدمت ايشان باشيم اما دو سه هفته‌اي است كه آقاي باستاني به دليل ريزش كتاب‌هاي انتشارات علمي روي پاهايشان آسيب ديده است و مشكل بود بيايند و با آن عصايي كه هميشه تشريفاتي بود، اكنون با زحمت راه مي‌رود. اين است كه عذرخواهي كردند و گفتند كه اگر كتابي درباره كرمان بود حتما مي‌آيند.
احسان اشراقي تاريخ‌شناس عصر صفوي در اين مراسم اظهار داشت: كه آثار خوبي توسط مؤسسه پژوهشي ميراث مكتوب منتشر شده است كه بايد روزي شروع به تحليل اين آثار كنيم چرا كه خيلي چيزها در متون فارسي وجود دارد كه ما سرسري از آن مي‌گذريم كه اگر تك تك واژه‌ها را به دقت بيرون بياوريم شايد بتوانيم خدمت بزرگي به فرهنگ ايراني بكنيم و اين آرزويي است كه بنده دارم و كار را در اين زمينه شروع كردم.
وي كه سفرهاي بسياري را با باستاني پاريزي رفته است و هم‌اكنون با او هم‌ اتاق است تصريح كرد: كتاب «شجرة‌الملوك» اگر حاشيه‌هايش نبود شعرش چندان چنگي به دل نمي‌زد براي اينكه ما شاهد خيلي از اشعار در دوره‌هاي مختلف هستيم كه فاخر نيستند.
وي ادامه داد: دوره‌اي را در فرهنگ ايران داريم كه شعرا اشعار فاخري داشتند كه بي‌نظير بود از اواخر صفويه به بعد با اين سنت مواجه هستيم كه بسياري از اشعار به زبان مردم نزديك شد و علت هم اين است كه در اين دوره ما شاهد ديوان‌ها و دفترهايي شعري زيادي هستيم شايد با كل تاريخ برابري كند و علت اينكه از فاخر بودن آن كم شده است توسعه يافتگي و به همين دليل شعر كم‌كم جنبه مردمي داشت كه البته اين خود يك توسعه بود و نبايد به آساني از آن گذشت.
اشراقي پانويس‌هاي كتاب «شجرة‌الملوك» را در اين كتاب بسيار كمك‌كننده توصيف كرد و گفت: اگر آدم فقط اين زيرنويس‌ها را بخواند كافي است تا خيلي چيزها دستش بيايد.
اين تاريخ‌شناس در ادامه به قرائت يادداشتي پرداخت كه در قسمتي از آن آمده بود: «شجرةالملوك» شجره‌‌نامه‌اي منظوم از روزگار باستان تا دوره فتحعلي شاه قاجار كه توسط سه شاعر به نام‌هاي صبوحي، ناصح، و زهير فراهم آماده و ضمن آن از تاريخ سياسي سيستان و فرمانروايي آن سخن به ميان رفته است شناخت و آگاهي از نسخه منحصر به فرد شجرة‌الملوك كه از سال 1903 تا 1905 توسط يك كارشناس انگليسي در سيستان انجام شده مصحح را به تهيه ميكروفيلمي از اين نسخه موفق ساخته است.
اشراقي در ادامه يادداشتش افزود: اين كتاب آخرين نماينده تاريخ‌نويسي ملوك نيم‌روز است كه در اواخر سلطنت قاجار نگاشته شده است.
جواد محمدي سيستان شناس معاصر نيز در اين مراسم بيان داشت: بنا داشته است درباره سيستان سخن بگويد چرا كه اين جبر خود شيفتگي‌ها كه ميان اشخاص حاكم است انسان را از گفتن بسياري از حقايق تاريخي باز مي‌دارد اما اهميت كار باعث مي‌شود در اين باره حرف بزند.
وي با بيان اينكه در دوره‌اي مرزهاي سيستان، افغانستان و پاكستان و كشمير امروز بوده است؛ تصريح كرد: اين سيستان در دوره‌اي افول مي‌كند تا در دوره ساسانيان كه محل اقامت يكي از كاخ نشينان مي‌شود و سپس فراز و فرودهايي دارد و اخيرا سيستان دلتاهاي هيرمند را شامل مي‌شود.
به گفته اين سيستان‌شناس معاصر ملوك سيستان آن قدر اهميت دارد كه درباره آن گفته‌اند اين ملوك بدون لشگر و سپاهي عظيم گوشه‌اي از مرزهاي ايران را در طول تاريخ پاسباني كردند و آن طور كه برمي‌آيد ملوكي مردمي بودند.
محمدي تاكيد كرد: كارهايي كه درباره سيستان انجام شده يا توسط بزرگاني بوده كه اطلاعي از سيستان نداشته‌اند و يا كساني كه از خود ما در منطقه كار كردند و آن سوادي را كه اين بزرگان داشتند به هيچ وجه نداشتند.
وي در اين ميان كار منصور صفت‌گل را تا حد زيادي از هر دوي اين آفت‌ها مبرا دانست و اظهار داشت: ايشان هم فرد باسوادي هستند و هم بومي هستند و اكنون كه «شجرة‌الملوك» كه آروزي ما بود روزي پيدا شود و ديگر اميدي نداشتيم پيدا شده باعث خوشحالي سيستاني‌هاي اهل تاريخ است.
محمدي كتاب را حلقه مفقوده سيستان توصيف كرد و ادعا كرد به باور من «شجرة‌‌الملوك» قسمت‌هاي محذوف دارد چرا كه مي‌بينيم از موضوعي و جاهايي به موضوعي و جاهاي ديگري مي‌پرد.
منصور صفت‌گل مصحح «شجرة‌الملوك» در اين مراسم ضمن تشكر از تعريف‌هايي كه از كار او شد گفت: با اين تعريف‌ها من نگرانم آيا درسم را خوب پس دادم يا نه.
وي افزود: اين كتاب پيش از اينكه منتشر شود به لحاظ اهميت گويش و زبان سيستان و با درك تخصصي آقاي محمدي كه از ادبيات و زبان و گويش سيستاني دارند، به همه اين دلايل متن را به ايشان تقديم كردند و درخواست كردند كه از اين لحاظ هم بررسي كنند و من ملاحظات ايشان را با ذكر نام در مقدمه كتاب آوردم كه بار ديگر از ايشان سپاسگزاري مي‌كنم.
وي تاريخ نويسي محلي را مقدمه‌ تاريخ نويسي ملي دانست و عنوان كرد: تاريخ‌نويسي محلي ادوات پراكنده‌اي كه آن را در ظرف بزرگتر تاريخ ايران مي‌بينيم و اين تاريخ‌نويسي محلي به تاريخ‌ واقعي‌تر ايران كمك مي‌كند.
صفت‌گل خاطرنشان كرد: اگر تاريخ‌هاي محلي را در پروژه تاريخ ايران به كار نبريم مبتلا مي‌شويم به مشكلي كه تاريخ‌هاي قديمي داشتند.
وي ادامه داد: بخش مهمي از تاريخ ايران در روستاها گذشته اما چيزي به اسم تاريخ روستاها نداريم و به همه اين دلايل به سراغ تاريخ سيستان رفتم.