چشم‌های قانون به دنبال رانندگان متخلف  
 

سیستم حمل‌ونقل جاده‌ای و شهری كشور در حال حاضر وضعیت بسیار نگران‌كننده‌ای دارد. 
 سیستم حمل‌ونقل جاده‌ای و شهری كشور در حال حاضر وضعیت بسیار نگران‌كننده‌ای دارد. صرف‌نظر از وضعیت ترافیك در ‌شهرهای بزرگ كشور كه آسیب‌های فراوانی بر سلامت روانی و اجتماعی شهروندان و محیط زیست وارد می‌كند، براساس آمارهای موجود، هر ساله بیش از ۲۷ هزار نفر از هموطنانمان تنها بر اثر تصادفات جاده‌ای جان خود را از دست می‌دهند.‌ درحالی كه مشكل ترافیك جاده‌ای و شهری در بسیاری از كشورها با بهره‌گیری از سیستم‌های اصولی مدیریت شهری و صدالبته تكنیك‌ها، شیوه‌ها و تجهیزات علمی ‌و فناوری بخوبی مهار شده است.‌
از جمله راهكارهایی كه در كشورهای توسعه یافته برای ساماندهی نظام حمل‌ونقل جاده‌ای اتخاذ شده، بهره‌گیری از سیستم‌های هوشمند رایانه‌ای و ارتباطاتی كنترل حمل‌ونقل است. این سیستم‌های پیشرفته كه از سال‌ها پیش نمونه‌های وارداتی آن در كشور ما نیز مورد استفاده قرار گرفته‌اند، دوربین‌های سرعت‌سنج هستند كه تولید آنها سال‌ها در انحصار تعداد انگشت‌شماری از شركت‌های اروپای غربی بوده است. با این حال تلاش‌هایی برای ساخت این تجهیزات در كشور آغاز شده و سامانه سرعت سنج و پلاك خوان خودرویی ابداعی گروهی از محققان، رتبه اول پژوهش‌های كاربردی دهمین جشنواره جوان خوارزمی‌ را از آن خود كرده است.
آمار بالای خسارات و تلفات ناشی از تصادفات و حوادث رانندگی در كشور نشان می‌دهد طی چندین سال گذشته، كشور ما از این نظر با اختلاف فاحشی نسبت به دیگر كشورها جایگاه نخست را از آن خود كرده است. بر اساس گزارش بانك جهانی در حال حاضر ایران بیش از ۲۰ برابر كشورهای صنعتی و ۵ برابر كشور‌های مشابه همچون مصر و تركیه با تصادفات جاده‌ای مواجه است؛ همچنین مطابق آمارهای منتشر شده در داخل كشور سالانه ۲۷ هزار نفر در تصادفات ایران كشته و بیش از ۲۵۰ هزار نفر مجروح می‌شوند و خسارات ناشی از تصادفات رانندگی بالغ بر ۶ هزار میلیارد تومان در سال است كه این فجایع با راهكارهایی نظیر افزایش توان عملیاتی پلیس در كنترل نامحسوس و آگاهی مردم از وجود چنین ابزار كنترلی كه محل آنها همچون دوربین‌های ثابت نصب شده در اتوبان‌ها و بزرگراه‌های كشور براحتی قابل پیش‌بینی نیست، به میزان قابل توجهی كاهش خواهد یافت.
به طور كلی یكی از كاراترین سیستم‌های هوشمند رایانه‌ای و ارتباطاتی كنترل حمل و نقل كه به عنوان راهكاری موثر برای ساماندهی نظام حمل و نقل جاده‌ای كشور مورد توجه قرار گرفته، دوربین‌های سرعت‌سنج هستند كه تولید آنها سال‌ها در انحصار انگشت‌شماری از شركت‌های غربی بوده است. با این حال تلاش‌هایی برای ساخت این تجهیزات در كشور آغاز شده است. در راستای این تلاش‌ها، گروهی از محققان جوان كشورمان بتازگی موفق به طراحی و ساخت سامانه سرعت‌سنج خودرو مبتنی بر پردازش تصویر شده‌اند كه روی خودروهای پلیس قابل نصب است و امكان سرعت‌سنجی، پلاك‌خوانی و ثبت تخلفات رانندگی را به ۲ صورت دستی و خودكار ارائه می‌كند.
● راهكاری برای حل كاهش تخلفات
در ‌‌حال حاضر حدود ۳۰ یا ۴۰ سال است كه می‌خواهیم مسأله ترافیك را حل كنیم ولی هر روز‌ ‌شرایط ‌بدتر شده و این كلاف پیچیده تر می‌شود و در حالی كه مسائل دیگر در طول این مدت براحتی حل شده، ‌‌ولی ترافیك مساله‌ای است كه علیرغم اهمیت آن و توجهی كه همواره به آن شده، هنوز ‌لاینحل باقی مانده است.
در چنین شرایطی اگرچه سیستم‌های بسیار پیشرفته كنترل‌‌ ترافیك بیش از ۲۰ سال است كه در دنیا مورد استفاده قرار گرفته است و ایران هم تا به‌‌حال چندین نوبت از این سیستم‌ها را خریده است، ولی به دلیل هماهنگ نبودن با‌‌فرهنگمان در عمل كارایی نداشته است. برای مثال هزینه زیادی برای نصب این دوربین‌ها در‌ جاده تهران قم یا كرج ‌قزوین شده است، ولی در مواقع افزایش بار ترافیكی همچون آخر هفته‌ها،‌‌ دوربین‌های خارجی دچار خطا شده و در عمل كار نمی‌كنند.‌‌‌‌
بنابراین ما زمانی‌‌می‌توانیم مسائل خودمان را حل كنیم كه بتوانیم بر مدیریت ‌خودمان تكیه كنیم، زیرا ‌‌خوشبختانه هم مدیران خوب و با تجربه‌ای داریم و هم دانشكده‌ها و پژوهشكده‌های موفق‌‌ و با تجربه در زمینه‌های مهندسی حمل و نقل كه باید برای طراحی و ساخت این‌‌سیستم‌ها به توان داخل تكیه كرد، زیرا این سیستم‌ها باید با فرهنگمان مطابق باشد و ‌‌تا وقتی واقعا بر نیروهای داخلی تكیه نكنیم مشكلات ترافیكی و زیان‌های ناشی از‌‌ ‌آن برطرف نخواهد شد.‌‌
حسین توحیدی كه با ارائه سامانه سرعت‌سنج و پلاك خوان خودرویی ابداعی به همراه محمد امین كاویانی و علیرضا سجودی، رتبه اول پژوهش‌های كاربردی دهمین جشنواره جوان خوارزمی‌ را كسب كرده‌اند درباره طرح خود كه راهكاری موثر برای حل معضل ترافیك و كاهش تخلفات رانندگی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی و بومی‌ عنوان شده است، می‌گوید: این سامانه كه روی خودروهای گشت نامحسوس پلیس قابل نصب است شامل ۲ دوربین سرعت سنج LCD لمسی و یك دوربین پلاك خوان است كه به شیشه جلوی خودرو نصب می‌شود؛ همچنین در این سیستم یك نمایشگر LCD لمسی نیز برای ارتباط كاربران با سیستم جلوی صندلی كمك راننده در نظر گرفته شده است. تمام قسمت‌های پردازشی و رایانه‌ای در یك بسته در صندوق عقب قرار گرفته است.
وی می‌افزاید: ازویژگی منحصربه‌فرد این سامانه استفاده از فناوری پردازش تصویر است كه تمامی ‌عملیات سرعت سنجی و پلاك خوانی توسط بخش نرم افزاری انجام می‌شود. این سامانه امكان سرعت سنجی بیش از ۴ وسیله را به طور همزمان دارد كه البته این وسایل می‌توانند از هر نوع سواری، موتور یا خودروهای سنگین باشند.
این سامانه در تمامی‌ شرایط آب و هوایی و همچنین روز و شب فعال است و اختلالی در عملكرد اصلی آن ایجاد نمی‌شود
در ضمن سامانه سرعت سنج و پلاك خوان خودرویی، توانایی كار در ۲ حالت دستی و نیمه خودكار را تا فاصله بیش از ۱۰۰ متر دارد، همچنین این سیستم علاوه بر سرعت سنجی در حالت متحرك، در حالت ثابت نیز امكان سرعت سنجی خودروهای عبوری را به طور تمام خودكار دارد. بدین ترتیب، این سامانه در حالت ساكن همانند دوربین‌های ثابت سرعت‌سنجی عمل می‌كند و از این نظر عملكرد این‌گونه سیستم‌ها را نیز پوشش می‌دهد. این سیستم علاوه بر سرعت‌سنجی، به دوربین پلاك خوان نیز مجهز است كه در صورت تخطی خودروها از سرعت مجاز تا دیگر مواردی كه پلیس مایل است، دوربین تا بورد ۳۵ متری فعال شده و از خودرو متخلف عكس تهیه می‌كند و فیلم تخلف مورد نظر از چند ثانیه پیش از وقوع تخلف تا پس از آن در سیستم ثبت می‌شود. البته این سامانه در تمامی‌ شرایط آب و هوایی و همچنین روز و شب فعال است و اختلالی در عملكرد اصلی آن ایجاد نمی‌شود؛ سیستم علاوه بر سرعت سنجی، امكانات جانبی دیگری را كه در یك عملیات پلیسی مورد نیاز است دارد كه از جمله این امكانات می‌توان به مكان‌یاب ماهواره‌ای و ارائه نقشه محل عملیات به كاربر اشاره كرد. در نهایت اینكه این سامانه با بهره‌گیری از بانك اطلاعاتی مربوط به خودروهای متخلف و یا مسروقه كه در اختیار پلیس است تاثیر بسزایی در یافتن این‌گونه خودروها نیز خواهد داشت.
● در تعقیب قانون شكنان
دوربین‌های سرعت‌سنج به ۴ گروه صنعتی با فناوری لوپ مغناطیسی، با فناوری ‌رادار، با فناوری لیزری و با فناوری پردازش تصویر تقسیم می‌شوند؛ البته استفاده از سامانه سرعت سنج كه براساس فناوری پردازش تصویر طراحی شده در مقایسه با سیستم‌های مشابه كه مبتنی بر فناوری رادار عمل می‌كنند معایبی نظیر امكان هشدار به راننده متخلف پیش از نزدیك شدن به خودروی پلیس و امكان گریز متخلف از اعمال قانون را برطرف كرده است. توحیدی درباره روند اجرایی طرح می‌گوید: این طرح كه حدود یك سال و نیم به طول انجامیده حاصل زحمات جمعی از دانشجویان كارشناسی ارشد و دكتری از دانشگاه‌های تهران، صنعتی امیر كبیر، صنعتی شریف، علم و صنعت و شاهد بوده است. افراد فعال در این طرح، دانشجو یا فارغ‌التحصیلان رشته‌های تحصیلی فیزیك، مهندسی الكترونیك، مهندسی مخابرات، مهندسی مكانیك،IT ، مهندسی نرم افزار و سخت افزار و مكاترونیك هستند.
این طرح با تشكیل یك هسته پژوهشی و با حمایت دفتر پژوهش و فناوری كوثر وابسته به معاونت علمی‌بسیج دانشجویی دانشگاه تهران در زمینه تأمین مالی و امكانات اولیه شروع شد. ابتدا این گروه با پیشنهاد طرحی مشابه به نام چشم مردم كه در حقیقت نوعی نظارت مستندسازی شده مردم بر مردم بود، به نیروی انتظامی ‌معرفی شد؛ ولی با توجه به نیاز ناجا برای تجهیز خودروهای گشت نامحسوس، طرح چشم مردم مسكوت ماند و در حقیقت تبدیل به سیستمی‌برای خودروهای پلیس شد. پس از طراحی و ساخت موفقیت آمیز نمونه اولیه سامانه، گروه پژوهشی در قالب یك شركت خصوصی كه هم‌اكنون در پارك علم و فناوری دانشگاه تهران مستقر است، موفق به انعقاد قرارداد با ناجا به منظور تولید و نصب سامانه روی خودروهای گشت نامحسوس در مقیاس انبوه شدند كه در حال حاضر آماده‌سازی این سامانه برای نصب خودروها در حال انجام است.

بهاره صفوی